We hebben best even gezocht naar hoe we onze manier van werken moesten noemen. Een methode, een aanpak, een blauwdruk? Geen van die woorden past helemaal.
Ons werk beweegt zich voortdurend tussen grote structuren en menselijke levens. Tussen regels, instituties en systemen die ongelijkheid voortbrengen en de dagelijkse werkelijkheid van mensen die daar de gevolgen van ondervinden. In de ruimte daartussen proberen we samen iets te veranderen.
Wat nodig is, ontstaat in de praktijk en in het samenspel tussen mensen, ervaringen en omstandigheden. Tegelijkertijd beginnen we niet iedere keer opnieuw. Door de jaren heen hebben we een aantal principes en bewegingen gevonden die ons houvast geven. Geen blauwdruk dus, maar een manier van werken die helpt om wat in het klein mogelijk wordt, structureel te maken.
Levens als vertrekpunt
Elk project onderzoekt hoe structurele ongelijkheid vorm krijgt in het dagelijks leven van mensen. In de machts- verhoudingen die rond schuld ontstaan, in de taal waarmee armoede wordt benoemd en begrepen, of in de financiële onzekerheid die regels in de bijstand kunnen veroorzaken.
Mensen mobiliseren
We mobiliseren mensen die weten wat het betekent als geld, rechten, zekerheid en zeggenschap ongelijk verdeeld zijn. Om dit mogelijk te maken, moeten we iets van die ongelijkheid herstellen. Voor mensen met financiële onzekerheid creëert een maandelijkse schenking de ruimte om mee te doen. Herverdeling is daarmee niet alleen een uitkomst van ons werk, maar ook een voorwaarde voor verandering.
Levens samenbrengen
We vormen een reisgezelschap met mensen die op verschillende manieren met hetzelfde te maken hebben: als mens die regels maakt of hiervan juist de gevolgen ervaart, als professional, buur, kunstenaar of buitenstaander. Door samen te komen in een nieuwe context, ontstaat ruimte om als gelijken onderdeel te worden van hetzelfde onderzoek.
Verhoudingen openbreken
We leggen overtuigingen, ervaringen en handelingsruimte naast elkaar. Als schuld wordt gezien als een individueel probleem, welke macht krijgt de schuldeiser dan over het leven van de schuldenaar? Wie draagt de verantwoordelijkheid voor de veiligheid van ongedocumenteerde werkers in een informele arbeidsrelatie? Zo onderzoeken we welke (machts)verhoudingen achter maatschappelijke problemen schuilgaan en wat er nodig is om die te veranderen.
Het radicale doen
We wachten niet tot het alternatief volledig is uitgedacht, maar leven het in de praktijk. Zo haalden we voor de Bestaansbalans € 350.000 op en pionierden we, vooruit- lopend op wetgeving, met een bufferbudget voor werkende mensen in de bijstand. Door radicaal anders te doen, maken we zichtbaar wat mogelijk is én welke regels, aannames en instituties verandering in de weg staan.
Van kennis naar verandering
Wat we leren, maken we structureel. Per reisgezelschap zoeken we naar een vorm die onze inzichten verder brengt: een onderzoek, manifest, kunstwerk. Hiermee richten we ons op mensen, organisaties en systemen die invloed hebben op de levens van anderen. Wat we losmaken, vormt uiteindelijk weer voedingsbodem voor nieuwe projecten en vormen van actie.
Ons vergezicht
Collectief Kapitaal ontstond in 2020 als een lokale herverdelingsactie, en groeide uit tot een beweging met meer dan 4.000 mensen en 10 reisgezelschappen verspreid door het hele land. We hebben inmiddels al meer dan één miljoen euro herverdeeld.
Die radicale herverdeling van kapitaal is een essentieel onderdeel van onze praktijk. Want hoewel Nederland tot de rijkste landen ter wereld behoort, is bestaanszekerheid voor veel mensen allesbehalve vanzelfsprekend. Onze sociale voorzieningen zijn de afgelopen decennia steeds verder uitgekleed. Zo ver dat inmiddels 1,5 miljoen mensen op of net onder de armoedegrens leeft en bijna 40% van de huishoudens moeite heeft om rond te komen.
Maar er is ook ongelijkheid die niet in cijfers te vatten is. Waardigheid gaat ook over hoe respect, zeggenschap en verantwoordelijkheid tussen mensen zijn verdeeld. Waarom vinden we het vanzelfsprekend dat mensen die om hulp vragen zich moeten verantwoorden over bijna ieder onderdeel van hun leven? Dat zij moeten bewijzen dat hun tekort echt is en hun behoefte legitiem? Waarom spreken we zo gemakkelijk over ‘profiteurs’ of mensen die ‘hun hand ophouden’? Zulke woorden verraden een onderscheid dat we voortdurend maken: tussen mensen die we betrouwbaar, verstandig en verantwoordelijk achten en mensen van wie we vinden dat hun gedrag eerst onderzocht, gecorrigeerd of begrensd moet worden.
Een waardig bestaan vraagt daarom meer dan een vangnet. Het vraagt dat we de fundamenten onder onze samenleving bevragen, opnieuw verbeelden én andere mogelijkheden in de praktijk brengen. Dat is wat Collectief Kapitaal doet.