“Ik ben nooit een pleitbezorger geweest van het basisinkomen: ik geloof in structurele herverdeling.”

‘Het basisinkomen blijkt níét de manier om mensen uit de armoede te trekken’, kopt de NRC afgelopen maandag. Ik ben nooit een pleitbezorger geweest van een basisinkomen. Terwijl: ik geloof in herverdeling. Ik heb er geen moeite mee om geld te delen met mensen, zeker niet in een systeem dat voortdurend arbeid, tijd en waardigheid onttrekt aan juist degenen die het minste hebben. Ik heb Collectief Kapitaal niet voor niets opgericht. Voor mij is een basisinkomen geen revolutionair vergezicht. Het probeert een eenvoudig antwoord te bieden op een systemisch en veelkoppig probleem.

Het overmaken van een x bedrag per maand aan het ‘gewone volk’ lost niets op als nog steeds een minderheid op onze wereld teveel bezit. Het doet niets aan de wezenlijke verdeling van politieke gelijkheid via inspraak en invloed. Het herstelt onze publieke voorzieningen niet. Het verlegt geen macht. Niet structureel. Daarmee kan een basisinkomen – als geïsoleerde interventie – ook nooit mensen ‘uit de armoede trekken’. De vraag die een basisinkomen niet adresseert, is hoe we grotere gelijkheid weten te creëren wat betreft erkenning, respect en waardigheid. Iedereen een basisbedrag per maand geven, is daar geen antwoord op.

Hoewel ik een deel van het artikel dus best kan volgen, werd ik bloedchagrijnig tijdens het lezen ervan. De boodschap die ik tussen de regels lees is: krijgen ‘ze’ geld, kunnen ‘ze’ het nog niet, een fatsoenlijk leven opbouwen.

Een basisinkomen doet primair niets aan onze verhoudingen

Allereerst, deze mensen hadden helemaal geen basisinkomen nodig moeten hebben om ‘uit de armoede getrokken te worden’. Nu ze in die positie zitten, moeten ze telkens laten zien onder welke voorwaarden het ze lukt om hun leven te beteren. Om net als de rest te zijn: gelukkig, hartstikke arbeidsproductief, gezond en vol zingeving.

Ten tweede: een basisinkomen doet primair niets aan onze verhoudingen. Niet tussen overheid en burger. Niet tussen burgers onderling. Daar zit dan ook het verschil met de praktijk van Collectief Kapitaal. Ja, wij delen 1000 euro per maand met mensen gedurende een jaar. Maar naast die financiële ademruimte, besteden we in onze – een reisgezelschap is een groep die bestaat uit mensen die schenkingen ontvangen en mensen die geen schenkingen ontvangen – veel aandacht aan de vraag wie wij van elkaar kunnen en willen zijn. We onderzoeken samen hoe ongelijkheid in het ene leven iedere dag zichtbaar wordt, terwijl de ander nog steeds kan denken dat er geen sprake van is in Nederland. We onderzoeken samen onze ideeën over schuld, over ‘het goede’ leven. Juist in die ontmoeting kan er ruimte ontstaan waarin niet het ene leven het andere leven normeert en reguleert, maar waarin er – heel, heel, heel geleidelijk – een gedeeld verhaal kan ontstaan.

Systeemkanteling

Tenslotte: In deze onderzoeken naar de effectiviteit van het basisinkomen staat weer een individuele lens op het leven centraal. Telkens wordt – bedekt – de vraag gesteld hoe mensen een betere versie van zichzelf gaan worden. De vraag die we ons zouden moeten stellen is welke versie deze mensen überhaupt kunnen worden bij ‘de rest’ in de buurt. Is hun leven – en hun bestaansrecht – eigenlijk van hen?

Bij Collectief Kapitaal staat relatie voorop. We delen geld en beetje bij beetje ook ons gevoelsleven. Onze twijfels. Onze blijdschap. Mijlpalen in levens. Het is geen perfecte praktijk. Dat is ook heel moeilijk in een imperfecte wereld. Maar bij ons worden mensen niet weggezet als beleidsobject. Als armoedzaaier. Teruggeworpen op zichzelf. Alleen, maar gelukkig wel mét geld. Bij ons zijn mensen niet alleen ontvanger van iets. Ze zijn tegelijkertijd gevers, gesprekspartners en mede-architecten van een nieuw verhaal. Doordat we op meerdere niveaus delen en elkaar ruimte geven om te zijn, herstelt vertrouwen. In mensen zelf, in elkaar. Krassen in iemands ervaring van waardigheid krijgen de tijd om een beetje dicht te groeien. Overigens zijn deze effecten niet alleen voorbehouden aan de mensen die geld ontvangen.

We nemen geen genoegen met de financiële kruimels van een basisinkomen als de rijkdom niet structureel wordt herverdeeld. We laten ons het zwijgen niet opleggen door ‘net’ genoeg ademruimte te krijgen. We – en dat is in ieder geval de beweging van Collectief Kapitaal – blijven doorbouwen. Mens voor mens en stad voor stad. Net zolang tot we de systemen werkelijk kunnen kantelen. En er eindelijk een land in zicht komt waarin de waardigheid van ieder mens daadwerkelijk een streven is.